--> - از همين آيه مىفهميم كه اسلام ، از طريق حج ، مكاتبه با شاهان و فرمانروايان دوره پيامبر ، و احترام به آزادى مذهبى و حفظ عدالت بين عرب و عجم و رومى و ديگر مليت‌ها به دلها نفوذ كرده است . علىرغم آزار و اذيتى كه رسول خدا و يارانش از قريش ديدند و علىرغم آوارگى ، محاصره ، گرسنگى و مهاجرت اجبارى كه چشيدند ، در مدت 13 سال اقامتشان در مكه ، با دليل و برهان و پند و اندرز نيكو ، مردم را به دين اسلام دعوت مىكردند . و همانطور كه خداوند متعال مىفرمايد : « فَاصْبِرْ كَما صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ وَ لا تَسْتَعْجِلْ لَهُمْ ؛ احقاف : 35 » : پس همان‌گونه كه پيامبران نستوه ، صبر كردند ، صبر كن ، و براى آنان شتابزدگى به خرج مده . ايشان نمونه عالى صبر و بردبارى بودند . اما هنگاميكه اوضاع وخيم و بحرانى شد ، همانطور كه در اين آيات آمده است ، به مؤمنان اجازه داد در راه خدا بجنگند : « أُذِنَ لِلَّذِينَ يُقاتَلُونَ بِأَنَّهُمْ ظُلِمُوا وَ إِنَّ اللَّهَ عَلى نَصْرِهِمْ لَقَدِيرٌ * الَّذِينَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيارِهِمْ بِغَيْرِ حَقٍّ إِلَّا أَنْ يَقُولُوا رَبُّنَا اللَّهُ ؛ حج : 39 - 40 » : به كسانىكه جنگ بر آنان تحميل شده ، رخصت [ جهاد ] داده شده است ، چرا كه مورد ظلم قرار گرفته‌اند ، و البته خدا بر پيروزى آنان سخت تواناست . همان كسانىكه بناحق از خانه‌هايشان بيرون رانده شدند . [ آنان گناهى نداشتند ] جز اينكه مىگفتند : پروردگار ما خداست . « وَ قاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يُقاتِلُونَكُمْ وَ لا تَعْتَدُوا إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ * وَ اقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ وَ أَخْرِجُوهُمْ مِنْ حَيْثُ أَخْرَجُوكُمْ وَ الْفِتْنَةُ أَشَدُّ مِنَ الْقَتْلِ وَ لا تُقاتِلُوهُمْ عِنْدَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ حَتَّى يُقاتِلُوكُمْ فِيهِ فَإِنْ قاتَلُوكُمْ فَاقْتُلُوهُمْ كَذلِكَ جَزاءُ الْكافِرِينَ * فَإِنِ انْتَهَوْا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ * وَ قاتِلُوهُمْ حَتَّى لا تَكُونَ فِتْنَةٌ وَ يَكُونَ الدِّينُ لِلَّهِ فَإِنِ انْتَهَوْا فَلا عُدْوانَ إِلَّا عَلَى الظَّالِمِينَ ؛ بقره : 190 - 193 » : و در راه خدا با كسانىكه با شما مىجنگند ، بجنگيد ، و [ لى ] از اندازه درنگذريد ، زيرا خداوند تجاوزكاران را دوست نمىدارد ؛ و هر كجا برايشان دست يافتيد آنان‌را بكشيد ، و از همان‌جا كه شما را بيرون راندند ، آنان‌را بيرون برانيد ، [ چرا كه ] فتنه [ - شرك ] از قتل بدتر است ، [ با اين‌همه ] در كنار مسجد الحرام با آنان جنگ مكنيد ، مگر آنكه با شما در آن‌جا به جنگ درآيند ، پس اگر با شما -